Back

ⓘ Դուին




                                               

Էրեբունի-Երեւան (օրհներգ)

Երեւանի օրհներգ 2004 թուականէն որպէս Հայաստանի Հանրապետութեան մայրաքաղաք Երեւանի խորհրդանիշ սահմանուած օրհներգն է։ Օրհներգին բառերու հեղինակը Պարոյր Սեւակն է, երաժշտութիւնը՝ Էտկար Յովհաննիսեանի:

Դուին
                                     

ⓘ Դուին

Դուին, Պատմական Հայաստանի մայրաքաղաքներէն մէկը։ Հիմնադրուած է Դ. դարու առաջին կիսուն։ Կը գտնուի Այրարատ նահանգի Հայոց Ոստան գաւառին մէջ։ Ըստ պատմահայր Մովսէս Խորենացիի՝ "դուին" բառը պարսկերէն ծագում ունի եւ կը նշանակէ բլուր։ Փաւստոս Բիւզանդի կարծիքով Դուինը բլրան անուանումն է։

Միջնադարեան Հայաստանի Դուին մայրաքաղաքին աւերակները կը գտնուին Վերին Դուին, Հնաբերդ, Վերին Արտաշատ, Նորաշէն եւ Այգեստան գիւղերուն տարածքներուն, Երեւանէն շուրջ 30 Քմ հարաւ։ Ներառուած է Հնաբերդի պատմութեան եւ մշակոյթի անշարժ յուշարձաններու ցանկին մէջ:

Դուինի մասին յիշատակած են ոչ միայն հայ պատմիչները, նաեւ յոյն, արաբ, հռոմէացի, վրացի ու ասորի բազմաթիւ մատենագիրներ։ Սակայն անհնար էր ամբողջական պատկերացում կազմել Դուինի մասին, քանի որ յաճախ անոնք սոսկ յիշատակած են քաղաքին անունը․ շատ հարցերու պատասխանները միայն պեղումները կարենան տալ։

                                     

1. Հիմնում

330-338 թուականներուն Մեծ Հայքի թագաւորն էր Տրդատ Մեծի որդին՝ Խոսրով Կոտակ: Անոր գահակալութեան առաջին տարիներուն կատարուած շինարարական գործերէն մէկը Դուին քաղաքին հիմնադրումն է Դ. դարուն, 30-ական թուականներուն։

Ըստ պատմիչներուն՝ այն ատեն Արաքս գետը փոխած է իր հունը եւ հեռացած Արտաշատէն, որուն պատճառով խախտած էր մայրաքաղաքին ռազմական պաշտպանութիւնը։ Բացի ատկէ, Արաքսին ընթացքը փոխելուն հետեւանքով ջուրերը դուրս եկած են հունէն եւ ստեղծած ճահիճներ մայրաքաղաքին շուրջ։ Ըստ Մովսէս Խորենացիի, այդ պատճառով նոյնիսկ օդը դարձած էր վատառողջ։ Այս ամէնը հաշուի առնելով՝ արքունիքը կորոշէ մայրաքաղաքը տեղափոխել առողջ կլիմայով բարձրադիր վայր մը։ Արարատեան դաշտին տաքը եւ կլիման առողջացնելու համար քաղաքին մօտակայքը անտառներ կը տնկէ, որոնք մինչեւ օրս պահպանուած են մինչեւ այժմ "Խոսրովի անտառ" անունով։

Նոր մայրաքաղաքին համար յարմար տեղ կընտրուի Արտաշատէն ոչ հեռու գտնուող Դուին կոչուող բլուրը, ուր կը հիմնուի քաղաքը։ Նորաստեղծ մայրաքաղաքին մէջ կը կառուցուին արքունական ապարանքներ եւ այլ գեղեցիկ շէնքեր։ Դուին կը շարունակուի զարգանալ եւ 428-ին կը դառնայ Մարզպանական Հայաստանի կեդրոնը։ 450-ին բերդապահ պարսիկ Վնդոն հայերը ձուլելու նպատակով Դուինի մէջ հիմնուած է զրադաշտական ատրուշան մը, իսկ եկեղեցին վերածուած է մեհեանի, սակայն Վարդան Մամիկոնեան, զօրքով մտնելով քաղաք, կրկին վերահաստատած է քրիստոնէութիւնը։ Այնուհետեւ, հայ նախարարները Հայաստանի նկատմամբ բիւզանդացիներն ու պարսիկները կրօնա-դաւանափոխական նկրտումները ձախողելու նպատակով Գիւտ Արահեզացի կաթողիկոսը խրատած են կաթողիկոսական աթոռը Էջմիածինէն տեղափոխել Դուին։ Այդ նպատակով քաղաքին կեդրոնը՝ եռանաւ եկեղեցւոյ մօտակայքը, կառուցուած են վեհարան, պաշտօնատուներ, բարձրագոյն դպրոցներ եւ այլ շէնքեր։

                                     

2. Անկումը

Մայրաքաղաքը կործանած է 863-ի հզօր երկրաշարժէն, մասնակի վերականգնումէ մը ետք` երեսուն տարի վերջ, հուժկու երկրաշարժ մը ի սպառ ջնջած է քաղաքը երկրի երեսէն` շէնքերու փլատակներուն տակ թաղելով մօտ 70 հազար մարդ:

Քաղաքը կրկին ու կրկին վերականգնած է, բայց վերջնականապէս աւերուած է 1236-ին, Ճալալ Էտ Տինի արշաւանքներուն հետեւանքով։ Մոնղոլ-թաթարական արշաւանքէն ետք Դուինի տարածքին յառաջացած են մի քանի գիւղեր:

                                     

3. Գրականութիւն

  • Քալանթարեան Ա., Դուին, Երեւան, 1987
  • Գառնիկ Շախկեան, "Հայ ժողովուրդի ճարտարապետական-շինարարական գործունէութիւնը Ը Թ.դարերուն", 2004
  • Ռաֆայէլ Իշխանեան, "Պատկերազարդ պատմութիւն հայոց", գիրք երկրորդ, Երեւան, 1997
  • Ղաֆադարեան Կ., Դուին քաղաքը եւ անոր պեղումները, հհ. 1.2, Երեւան, 1952, 1982
  • ՀՀ Հանրագիտարան, հ. 2, Երեւան, 1995
  • Հայ ժողովուրդի պատմութիւն, հատոր առաջին, Հայկական ՍՍՀ ԳԱԱ հրատարակչութիւն, Երեւան, 1971
  • Յարութիւնեան Վ., Հայկական ճարտարապետութեան պատմութիւն, Երեւան, 1992
  • Հայկական սովետական հանրագիտարան, հատոր երրորդ, Երեւան, 1979
                                     
  • բերումով, կաթողիկոսական աթոռը Լուսաւորչի աջով հանդերձ բազմիցս տեղափոխուած է. Դուին 484 931 Աղթամար 931 944 Արգինա 944 992 Անի 992 1065 Ծամնդաւ
  • Այրարատ նահագին մէջ Արմաւիր, Երուանդաշատ, Արտաշատ, Վաղարշապատ, Արշակաւան, Դուին Բագարան, Երազգաւորս, Կարս, Անի եւ Երեւան Այրարատը բաղկացած է 16 - 20 նահանգներէ
  • Այգեպատ, Շահումեան, Դալար, Մասիս, Նուռշէն, Մխչեան, Դիմիթաւ, Կանաչուտ, Դուին Քաղցրաշէն, Ոստան, Լանջազատ, Բարձրաշէն գիւղերուն մէջ 1988 - ին ստեղծուած
  • արշաւանքները կը կրկնուին աւելի մեծ սաստկութեամբ: Արաբները կը հասնին մինչեւ Դուին զոր գրաւելով սարսափի կը մատնեն բնակիչները: Մայրաքաղաքին մէջ 12 հազար հոգի
  • կենսական նշանակութիւն ունեցող Աղտոձոր լեռնանցքը եւ Շատիկ ամրոցը: 10 - րդ դարուն Դուին քաղաքին մէջ նստող արաբ ամիրաները ենթակայ էին Ատրպատականի Սալարեաններուն:
  • կերպարային եւ պատմողական քանդակները: Վաղ նմուշները կը վերաբերին 5 - 6 դարերուն Դուին Տեկոր, Երերոյք, Պտղնավանք 7 - րդ դարուն Զուարթնոց, Մրեն, 10 - 14 - րդ դարերուն
  • Գառնի, Էջմիածին, Լեռնակերտ և այլն քիչ հանդիպող հիւսիսային եւ արեւմտեան Դուին Փաշվաք կամ միայն հարաւային Աւան, Ագարակ Դուռերու բացուածքներուն ստորին

Users also searched:

...
...
...