Back

ⓘ Մոկք




Մոկք
                                     

ⓘ Մոկք

Մոկք, նաեւ Մոկս Մեծ Հայքի 5-րդ նահանգը։ Հիւսիսէն եւ արեւելքէն սահմանակից էր Վասպուրականի հետ, արեւմուտքէն՝ Աղձնիքին, հարաւէն՝ Կորճայքին։ Նահանգի կենդրոնն եղած է Մոկս բերդաքաղաքը։

                                     

1. Վարչական բաժանում

Մոկքը ունէր հետեւեալ 9 գաւառները.

  • Մոկք Առանձնակ- կեդրոնը՝ Մոկս
  • Արքայից գաւառ Արքայից գաւառ- կենտրոնը՝ ՞
  • Միջա- կենտրոնը՝ Միջա
  • Ջերմաձոր- կեդրոնը՝ ՞
  • Արգաստովիտ- կեդրոնը՝ ՞
  • Իշոց գաւառ- կեդրոնը՝ ՞
  • Իշայր- կեդրոնը՝ ՞
  • Առուենից ձոր- կեդրոնը՝ Առվանց Առուանց
  • Միւս Իշայր- կեդրոնը՝ ՞
                                     

2. Պատմութիւն

Ք.Ա. IX դ. Մոկքի տարածքն ընդգրկուած է Վանի թագաւորութեան մէջ, Ք.Ա. VIդ. սկիզբէն՝ Երուանդունիներու թագաւորութեան կազմի մէջ։ Ըստ Մովսէս Խորենացիի, Հայոց աւանդական թագաւոր Վաղարշակը Մոկքի մէջ հաստատած է առանձին նախարարութիւն։ Որպէս Հայաստանի հարաւային նահանգ, հինէն ի վեր Մոկքը ունեցած է պաշտպանական կարեւոր նշանակութիւն, իսկ անոր նախարարները՝ ազդեցիկ դեր։

451 թուականին՝ Աւարայրի ճակատամարտին, Մոկքի մեծ իշխանը եղած է Հայով առաջին զօրագունդի հրամանատարի օգնական։ Հայոց Արշակունի թագաւորութեան անկումէն ետք Մոկքի իշխանները պահպանած են իրենց ինքնուրոյնութիւնը։ 8-րդ դարու սկզբը Բագրատունիներու մէկ ճիւղը հաստատուած է Մոկք։ 9-րդ դարու 2–րդ կիսուն Մոկքը ենթարկուած է Վասպուրականի Արծրունեաց իշխաններուն։ 10-րդ դարու 2–րդ կիսուն Բիւզանդիան կը ջանար իր ազդեցութեան տակ առնել Մոկքը, որպէսզի դիւրացնէ Վասպուրականի նուաճումը։ Վասպուրականի թագաւորութեան անկումէն ետք, թէեւ Մոկքը կցուեցաւ Բիւզանդիոյ, սակայն այնտեղ Արծրունիները կւ շարունակէին ճանչնալ Վասպուրական մնացած Արծրունիներու շառաւիղներ՝ Խեդենեկեաններու գերակայութիւնը։ 16-րդ դարու սկզբէն Մոկքի տարածքը բռնատիրած է օսմանեան Թուրքիան։ Վերջինիս կազմին մէջ այն կը մտնէր Վանի շրջանին մէջ, որպէս առանձին Սանճաք՝ Մոկս անունով։ 16-19-րդ դարերուն Մոկքի մէջ կը շարունակէին գոյատեւել հայկական կիսանկախ համայնքները։ Այնտեղ ժառանգական հողատէրեր էին հայերը, մասամբ՝ քիւրտերը։ Մոկքի մէջ զարգացած էր խաղողամշակութիւնը, բամբակագործութիւնը, ձիթատու բոյսերու մշակութիւնը, մեղուաբուծութիւնը։ Մոկքի 49 բնակավայրերու հայ բնակչութիւնը, աւելի քան 900 ընտանիք, 1915–ին տեղահանուցած եւ հիմնականօրէն զոհ գացին բռնագաղթի ճամբուն վրայ։ Փրկուածները անցան Արեւելեան Հայաստան եւ բնակութիւն հաստատեցին Թալինի, Աշտարակի, Սեւանի աւազանի շրջաններուն մէջ եւ այլուր։

                                     
  • հիւսիս արեւելքէն Սիւնիք, արեւելքէն Փայտակարան եւ Պարսկահայք, հարաւէն Կորճայք, Մոկք եւ Աղձնիք, արեւմուտքէն Տուրուբերան նահանգներուն Կը ներառէ 34 գաւառ Ըստ
  • Սասանեաններու պետութիւնը Հռոմին զիջած է Մեծ Հայքի Ծոփք, Աղձնիք, Կորդուք, Մոկք նահանգները, Անգեղ տուն գաւառը եւ այլն Սասանեաններու պետութենէն անջատուած
  • հարաւ - արեւմուտք եւ հիւսիս - արեւելք ինկած գաւառներն են Սասուն, Մուշ, Բաղէշ, Մոկք Շատախ, Վան, Հայոց ձոր, Խլաթ, Արճէշ, Մանազկերտ, Ալաշկերտ, Պայազէտ XIX - XX
  • Մեծ Հայքի Վարչական Բաժանումը, Մեծ Հայքի վարչատարածքային միաւորները եղած են նահանգները եւ գաւառները Ընդհանուր կար 15 նահանգ եւ մօտ 191 գաւառ Հայկական

Users also searched:

...
...
...