Back

ⓘ Կուր




                                               

Ուտիք

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Մեծ Հայքի աշխարհ Ուտիք, Մեծ Հայքի տասներկրորդ նահանգը։ Տարածոուած է Կուր գետի աջափնեայ տափարակին վրայ եւ Հայկական լեռնաշխարհի հիււսիս-արեւելեան լեռնային շրջաններին մէջ՝ զբաղեցնելով Աղստեւ գետից մինչեւ Կուրի եւ Երասխի ջրկիցն ընկած տարածքը։ Հիւսիսէն եւ արեւելքէն Կուր գետով սահմանակից է Աղուանքին, արեւմուտքէն՝ Դեբեդի եւ Աղստեւի ջրբաժանով՝ Գուգարքին, հիւսիս–արեւմուտքէնէ Մրղուզի եւ Սեւանի լեռնաշղթաներով՝ Այրարատին եւ Սիւնիքին, հարաւ–արեւմուտքէն՝ Արցախին, հարաւէն՝ Երասխ գետով, Փայտակարանին։

                                               

Արտաշէս Բ.

Արտաշէս Բ Հայոց թագաւոր եւ Սանատրուկի որդի, որու մահէ ետք՝ Սմբատ Բագրատունի Բիւրատեան՝ Երուանդ Թագաւոր. ի կոտորածէն ազատելով՝ 69 թուին պարսիզ Դարեհ թագաւորին խնամոց յանձնեզ, ուր զարգացացաւ մինչեւ 88 թուականը։ Դարեհ վաէձատրելու համարԱմբաւ Բագրատունին իր տարած յաղթութեանց համար՝ հրամայեց որ Արտաշէսը Հայաստան տանի եւ թագաւորական գահը բարձրացնէ։ Այդ ատենները Ուստէացիք արդէն ապստամբած էին Երուանդէն, զորս ընկճելու գացած էր ինքը անձամբ Երուանդ։ Դիւրին եղաւ Ամբատայ Արտաշէսը Հայաստան մտցնել, որ այդ ժամանակի նշանաւոր պատերազմիկ Արգամի պատգանաւոր դրկելով յորգորեց իրեն միանալ, խոստանալով անոր պատիւ եւ ...

                                               

Խաղաղութեան Կամուրջ (Թիֆլիս)

Խաղաղութեան կամուրջ, հետիոտնային կամուրջ Թիֆլիսի մէջ, Կուր գետի վրայ, Մետեխի եւ Բարատաշուիլի կամուրջներու միջեւ։ Կամուրջը կը միաւորէ Հերակլ II փողոցը եւ Ռիկէ զբոսայգին։ Կամուրջը բաղկացած է ապակով պատուած 156 մեդրանոց պողպատ կարկասէ։ Ամբողջ կառուցուածքը հիմնուած է 4 հզօր հենարաններու վրայ։ կամրջին վրայ բարձրանալը ինչպէս Հերակլես II փողոցէն եւ Ռիկէ զբոսայգէն, այնպէս ալ առափնեայ ծառուղին։

                                               

Փոքր Կովկաս

Փոքր Կովկաս, ծալքաբեկորաւոր լեռնաշղթաներու համակարգ Հայկական լեռնաշխարհի հիւսիս-արեւելքի մէջ։ Հիւսիս-արեւմուտքէն հարավ-արեւելք մօտ 600 Քմ երկարութեամբ, մինչեւ 9 Քմ լայնութեամբ աղեղնաձեւ կը ձգուի Սեւ ծովի հարավ-արեւելյան ափէն մինչեւ Արաքսի հովիտը։ Մեծ Կովկասէն կը բաժնուի Հարավային Կովկասի միջլեռնային իջվածքով։ Դէպի հարավ-արեւելք աստիճանաբար բարձրանալով՝ Մռավի լեռնաշղթայի մէջ կը հասնի 3724 մ բարձրութեան։ Հայկական լեռնաշխարհը հիւսիսէն կեզերեն Մեսխեթի եւ Թրիալեթի լեռնաշղթաները։ Անոնցմէ հիւսիս Ռիոնի հովիտն է։ Այս լեռնաշղթաներուն կը հարեն նաեւ Շավշեթի լեռները, որոնք կը գտնուին Թուրքիայի տարածքի ...

                                               

Վրացական Թագաւորութիւն

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Երկիր Վրացական թագաւորութիւն վրաց.՝ საქართველოს სამეფო՝ սաքարթվելոս սամեփո, միջնադարեան պետութիւն Կովկասի եւ Հայկական լեռնաշխարհի մէջ 1008-1490 թուականներուն։ Հիմնադրած է Աբխազիոյ արքայ Բագրատ III-ը 1008 թուականին։ Երկիրը կառավարած է Բագրատունիներու թագաւորական տոհմը։ Տարածքը կազմած է առավելագոյնը 380 000 քառ. քմ՝ Թամար թագուհիի օրով 1184-1213։ Առաջին շրջանին մայրաքաղաքն էր Քութայիսը։ 1122 թուականէն Դաւիթ Շինարարը մայրաքաղաքը կը տեղափոխէ վրացական մշակութային, քաղաքական ու տնտեսական կեդրոն՝ Թիֆլիս։ Հզորութեան շրջանին, երբ Բիւզանդական կայսրութիւնը անկում կ՛ապրէր եւ Սելճուք ...

                                               

Ձի

Ձի, ընտելացուած անասուն, վայրի ձիուն պահպանուած երկու ենթատեսակներէն մէկը։ Միւսը Բժեւալսկիին ձին է: Մարդուն կողմէ ձիերուն ընտելացումը սկսած է մօտաւորապէս մ.թ.ա. 4000 թուականէ, իսկ արդէն մ.թ.ա. 3000-ձին մարդու օգնութեամբ տարածուած է աշխարհով մէկ։ Ներկայիս գոյութիւն ունին ձիերու բազմաթիւ ցեղատեսակներ, որոնք հարմարուած են այս կամ այն աշխատանքին համար։ 2008-ին տուեալներով աշխարհը կայ մօտ 59 միլիոն ձի, որոնցմէ 33.5 մլն առանձնեակը Ամերիկային, 13.8 մլն՝ Ասիոյ, 6.3 մլն՝ Եւրոպային եւ մնացածը՝ Ափրիկէյին ու Աւստրալիոյ մէջ:

                                               

Բագրատունեանց Հայաստանի Վերելքը

926 -ին Աշոտ Բ. մեռաւ անժառանգ: Անոր յաջորդեց եղբայրը՝ Աբբաս: Աշոտի թագաւորութեան վերջին տարիները անցած էին խաղաղ: Աբբասի իշխանութիւնն ալ անցաւ գրեթէ անխռով եւ թագաւորը ինզինք ամբողջութեամբ նուիրեց շինարարութեան: Աբբաս բարի դրացնութեան յարաբերութիւններ մշակեց Ատրպատականի եւ Դուինի էմիրներուն հետ, ինչպէս նաեւ Վրաստանի, Աղուանքի եւ Վասպուրականի թագաւորներուն հետ: Ան յաջողեցաւ Դուինի էմիրին հետ գերիներ փոխանակել, ինչ որ ժողովուրդին ապահովութիւն ներշնչեց: Հազարաւոր հայեր վերադարձան իրենց հողերը՝ լծուելու համար շինարար աշխատանքի: Շեղելով իր նախորդներուն քաղաքականութենէն, Աբբաս բաւականացաւ Բագրա ...

                                               

Սեֆեան Պարսկաստան

Կաղապար:Պատմական երկիր Սեֆեան պետութիւն պարս․՝ دولتْ صفویۀ` տաոուլաթ սաֆաուիէ, միջնադարեան պետութիւն Իրանի մէջ և իրեն հարող տարածքները 1501-1722 թուականներուն։ Հիմնադրեր է Իսմայիլ I-ը 1501 թուականին։ Երկիրը կառավարած է Սեֆեանների թագաւորական տոհմը։ Տարածքը կազմեր է առաւելագոյնը 3.450.000 քառ. քմ՝ Իսմայիլ I շահի օրոք 1501-1524։ Առաջին շրջանին մայրաքաղաքն էր Թաւրիզը 1501-1555, ապա՝ Ղազվինը 1555-1598։ 1598 թուականէն շահ Ապպաս I Սեֆին մայրաքաղաքը կը տեղափոխէ իրանական մշակութային, քաղաքական ու տնտեսական կեդրոն Սպահան։ Հզօրութեան շրջանին, երբ անկում կապրէին Աքքոյունլուներու պետութիւնը և Լենկթեմո ...

                                               

Արցախ (նահանգ)

Կաղապար:Տեղեկաքարտ Մեծ Հայքի աշխարհ Արցախ. Մեծ Հայքի տասներորդ նահանգը, տարածուած էր Փոքր Կովկասի արեւելեան եւ Հայկական Լեռնաշխարհի հիւսիս-արեւելեան մասին մէջ։ Կ՛ընդգրկէր այժմեան Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետութիւնը՝ հարակից ազատագրուած տարածքներով, եւ կը տարածուի մինչեւ Իջեւանի շրջանը։ Հիւսիս-արեւելքէն եւ արեւելքէն կը սահմանակցէր Ուտիք նահանգին, արմուտքէն Աղաունոյ գետակով՝ Սիւնիքին: Հիւսիս-արեւմուտքին Արցախի սահմանները կը տարածուին մինչեւ Սեւանայ լիճի արեւելեան ափին, հարաւէն՝ Երասխի հովիտէն մինչեւ Մուխանք դաշտը՝ ընդգրկելով այդ դաշտի արեւմտեան բաժնին կէսը։ Արցախի նախարարութիւնը կոչուած է նաեւ ...

Կուր
                                     

ⓘ Կուր

Կուր գետ, ։ Գետը կը պատկանի Կասպից ծովու աւազանին։ Երկարութիւնը 1.515 քմ է։ Հայկական բարձրաւանդակին կը պատկանի անոր վերին հոսանքը։ Սկիզբ կ՛առնէ Հայկական լեռնաշխարհի Փոքր Կովկասի հարաւ հիւսիսային հրաբխային բարձրաւանդակէն՝ Մեծ Հայքի Տայք նահանգի Արծիան եւ անոր շարունակութիւնը կազմող Մեծրանց լեռներէն, Կող գաւառի Կրիակունք լեռնադաշտէն․ ։ Կուրը կը հոսի դէպի արևմուտք՝ Արտահան, ջրելով համանուն դաշտը, կը դառնայ դէպի հիւսիս՝ Ջաւախք և արևելք՝ Վրաստան, ջրելով Թիֆլիսի դաշտը։ Հոսքը կը շարունակէ դէպի հարաւ-արեւելք՝ Ազրպէյճան։ Կասպից ծովը կը թափի Արաքսին միանալէն ետք։

Անոր հոսքը կը զսպուի երկու ամբարտակներով․ մէկը Վրաստանի մայրաքաղաք Թիֆլիսին մօտ եւ միւսը Ազրպէյճան մտնելուն պէս, ուր Մինկաչեւիրի Mingachevir արուեստական լիճը կը կազմէ։

                                     

1. Պատմական անդրադարձ

Կովկասի շրջանը բնակուեցաւ հին ժամանակներէն։ Կուր գետին հովիտին շուրջ մարդոց հիմնական զբաղումը մօտ 4.500 տարիներէ ի վեր եղաւ հողագործութիւնը։ Պետութիւններ կազմուեցան, մշակոյթներ զարգացան․ սակայն ք․ա․ մօտաւորապէս 1․200 թ․ անոնց մեծ մասը քայքայուեցաւ բնական աղէտներու եւ բարբարոս ցեղերու ներխուժումներուն պատճառով։ Մարդու անսանձ շահագործումին իբր հետեւանք՝ անտառներու եւ առօտավայրերու հետզհետէ նուազումը, պատճառ դարձաւ ողողումներու թափին աճման․ այսպէս 20-րդ դարուն կէսէն գետի հոսանքին կառուցուեցան ջրամբարտակներ եւ ջրանցքներ, որոնք ալ աւելի նուազեցուցին անոր հոսքը եւ խորութիւնը։ Նաեւ ջուրը պղծուեցաւ Վրաստանի Թիֆլիս եւ Ռուստաւի քաղաքներուն ճարտարարուեստական գործարաններէն․ գետին մէջ կը թափէին մետաղներու տեսակներ՝ կոբալդ cobalt, անագ tin, նիքէլ nickel եւ կաղմիոն cadmium։ Ժամանակին՝ մինչեւ Թիֆլիս նաւարկելի գետը, դարձաւ դանդաղ ու ծանծաղ։

2002 թ, Հայաստանը, Վրաստանն ու Ազրպէյճանը համաձայնեցան բարելաւելու Կուր եւ Արաքս գետերուն աւազանը։

                                     

1.1. Պատմական անդրադարձ Անուանում

Ըստ աւանդութեան՝ Կուր գետի անունը դրած են հայ, վրացի և աղուան ժողովուրդները՝ ի նշան անոնց կուռ բարեկամութեան։

Ըստ Ստրաբոնի Στράβων՝ գետը անուանուեցաւ Կուր, ի պատիւ պարսից արքայ Կիւրոս Մեծին։

Վրացերէնով Mtkvari անունը հին վրացերէնով՝ Mtkuari, կը նշանակէ հանգիստ ջուր։

                                     

2. Կուր գետին հարկատուները

Ստորեւ գետին հարկատուները անոր հոսքին շարքով․-

  • Փարվանա՝ կը բխի Ջաւախքի բարձրաւանդակէն, Կուրին կը միանայ աջ ափէն։
  • Դեւբետ կամ Խրամ՝ կը բխի Ջաւախքի հիւսիս, Թրիալէթի լեռնաշղթայի հարաւէն, Կուրին կը միանայ աջ ափէն։
  • Աղստեւ՝ կը բխի Հ․Հ․ Փամբակի լեռներէն, Կուրին կը միանայ աջ ափէն։
  • Կողբ, Համուխ եւ Տաւուշ՝ Հ․Հ․ Տաւուշի շրջանին գետեր․ Կուրին կը միանան աջ ափէն։
  • Փոցխով՝ կը բխի Ախալցեայէն, Կուրին կը միանայ ձախ ափէն։
  • Թարթառ՝ կը բխի Արցախի Հանրապետութեան բարձրաւանդակէն, Կուրին կը միանայ աջ ափէն։
  • Արաքս՝ կը բխի Հայկական բարձրաւանդակի Բիւրակնեան լեռներու Սրմանց գագաթի աղբիւրներէն, կը ճեղքէ Պատմական Հայաստանը, ու կերտելով Հ․Հ․ եւ Արցախի հարաւային սահմանները կը մտնէ Ազրպէյճան, ուր կը միանայ Կուրին եւ միասին կը թափին Կասպից ծով։
  • Շամքոր կամ Չարէք՝ կը բխի Հ․Հ․ Սեւանի լեռնաշղթայէն, Կուրին կը միանայ աջ ափէն։
  • Խաչէն՝ կը բխի Արցախի Հանրապետութեան բարձրաւանդակէն, Կուրին կը միանայ աջ ափէն։
  • Գարգար՝ կը բխի Արցախի Հանրապետութեան բարձրաւանդակի Քիրս լեռէն, Կուրին կը միանայ աջ ափէն։
  • Ալազան կամ Աղուան՝ կը բխի Մեծ Կովկասի հարաւային լանջերէն, Կուրին կը միանայ ձախ ափէն։
  • Ախալքալաք՝ կը բխի Ջաւախքի բարձրաւանդակէն, Թմբկաբերթի աւերակներուն մօտ, Կուրին կը միանայ աջ ափէն։


                                     

3. Աղբիւրներ

  • Խորհրդային Հայաստանի աշխարհագրութիւն, Կ․Օ․Օհանեան, Կ․Յ․Չերքեզեան, Երեւան 1967
  • Պատմական եւ Արդի Հայաստանի աշխարհագրութիւն, Արփի Քիւրքճեան, Պէյրութ 1995
                                     
  • Ա. 6 - 4 հազարամեակներու ժայռապատկերները, Մալաթիայէն ու Սեբաստիայէն մինչեւ Կուր - Արաքս յայտնաբերուած նէոլիթեան եւ էնէոլիթեան գունաւոր եւ նախշազարդ խեցեղէնը
  • պրոնզի դարուն Ք.Ա. 3500 - 2300 թուականներ Այս ժամանակաշրջանին կը տարածուի Կուր - արաքսեան մշակոյթը յատկապէս Շենգաւիթեան մշակութային համալիրը Շենգաւիթի
  • մէջ կը նեռարէր Կովկասեան լեռները, Հայկական լեռնաշխարհի մեծագոյն մասը եւ Կուր - Արաքսեան դաշտավայրը տարածուելով Սեւ ծովու եւ Կասպից ծովու միջեւ 13 - րդ դարուն
  • կը պաշտէին, ինչպէս եգիպտացիները իրենց Ապիսին: Ռեոսլերի կարծիքով այդտեղ Կուր - Արաքս գետերու միջնամասին, հին ժամանակներուն մշակութային մեծ տերութիւն մը
  • աւելի քան 4 մլրդ Ռազմական արդիւնաբերութեան համալիրը կը ֆինանսաւորուի Կուր կոնցեռնի, Բանկ Դիսկոնտ եւ այլ ֆինանսական ընկերութիւններու կողմէն Կը գործեն
  • թուրքմենական հնագոյն, հետագային նաեւ արաբական ձիերու ցեղերի ներազդմամբ Կուր եւ Արաքս գետերու միջեւ ընկած տարածքին Հայոց այրուձիի կը կազմի յայտնի էր
  • հալածանքները ապստամբութիւն առաջ բերին նաեւ հարեւան Աղուանքի մէջ, որ կը գտնուէր Կուր գետի, Կովկասեան լեռնաշղթայյի եւ Կասպից ծովու միջեւ 4 - րդ դարու 30 - ական թուականներէն
  • գերիշխանութիւնը, պահպաած են իրենց ինքնուրույնութիւնը Շիրւան Աղուանք Առան եւ Մուղան Կուր գետի հովիտ Ատրպատական Հուլավուներու մայրաքաղաքը նախ Մարաղան էր, ապա Թավրիզը
  • 39 20 17 N 41 19 42 E 39.33792 N 41.32823 E 39.33792 41.32823 Գետաբերան Կուր գետ Սապիրապատի մօտ Տեղակայում Երկիր Թուրքիա Հայաստան Արցախ Իրան Ազրպէյճան

Users also searched:

կուր գետի աջ վտակները, հայաստանի գետերը, որ ծովի ավազանին են պատկանում արաքս եւ կուր գետերը,

...
...
...